Hanna M. Pappius Publikacja o międzywojennej grafice polskiej w zbiorach Biblioteki Polskiej w Montrealu

    Wśród ponad czterystu rycin znajdujących się w zbiorach BP, na specjalną uwagę zasługuje kolekcja grafiki polskiej pochodząca z okresu międzywojennego. Gromadzona przez kilkadziesiąt lat z darów hojnych sympatyków Biblioteki, stanowi zwartą całość, zawierającą najbardziej znane nazwiska artystów grafików z tego okresu. 
Kolekcja ta składa się z stu siedemnastu prac autorstwa czterdziestu artystów. Znajdują się w niej dzieła wykonane w różnych technikach, z przewagą drzeworytów.  Ważne miejsce zajmują drzeworyty Władysława Skoczylasa, któremu przypisuje się stworzenie z drzeworytu naprawdę samodzielnej dziedziny sztuki polskiej. Odwołując się w swej genezie do sztuki ludowej, drzeworyty Skoczylasa zainspirowały powstanie niezwykle silnego środowiska polskich grafików, rekrutujących się głównie z przyjaciół i studentów artysty. Twórcy ci,  skupieni w założonym z inicjatywy Skoczylasa w roku 1925 Stowarzyszeniu Artystów Grafików "Ryt", dominowali przez długie lata polską grafikę, doprowadzając technikę drzeworytu do wyjątkowej perfekcji i artystycznego mistrzostwa. W szeregach "Rytu" znaleźli się tacy artyści jak  Edmund Bartłomiejczyk, Stanisław Ostoja-Chrostowski, Wiktoria Goryńska, Maria Różycka-Gabryel, Konstanty Maria Sopoćko, oraz Stefan Mrożewski. Ten ostatni w ciągu swego długiego życia zdobył sławę i uznanie nie tylko w Polsce, ale i poza jej granicami. Warto wspomnieć, że wszyscy artyści międzywojenni reprezentowani w kolekcji BP są dość szczegółowo opisani w niedawno wydanej w Polsce książce p.t. Pięć Wieków Grafiki Polskiej – Katalog wystawy  dr Ireny Jakimowicz. 
Na niewątpliwe wyróżnienie zasługuje fakt posiadania przez Bibliotekę dwóch prac Aleksandra Raka (Dzwonnik i Gra w karty)  niezwykle cennych, gdyż pierwsza z nich uważana była dotąd za zaginioną, a druga nie jest dotąd odnotowana w literaturze. 
Powyższy zbiór reprezentuje doskonały materiał dla historyka sztuki badającego dzieje grafiki polskiej w tym znaczącym dla niej okresie. 
Pomysł opracowania graficznych zbiorów Biblioteki Polskiej powstał dawno, ale projekt tego rodzaju wymaga wyspecjalizowanego personelu, oraz poważnych funduszy. Przygotowawcza faza pracy mogła być zrealizowana gdy w roku 1992 pani Joanna Rembosz ofiarowała swoje usługi Bibliotece jako wolontariuszka. Z wykształcenia historyk sztuki, uporządkowała  ona i zabezpieczyła wszystkie grafiki, oraz sfotografowała je i w dużej mierze zidentyfikowała. Powstała wiec dokumentacja, która dawał obraz ogólny kolekcji. 
Podczas obchodów 50-cio lecia Instytutu gościliśmy ówczesnego dyrektora Biblioteki Narodowej w Warszawie, prof. Adama Manikowskiego. Ustalone zostało wtedy, że w miarę możności nasze dwie instytucje będą z sobą współpracowały. Okazja do takiej współpracy wyłoniła się krótko potem. W 1995 odwiedził Bibliotekę  prof. Andrzej Rottermund,  dyrektor Zamku Królewskiego w Warszawie. Obejrzawszy zbiór rycin w posiadaniu BP, to on właśnie zwrócił uwagę na specjalną wartość międzywojennej części tej kolekcji. Na podstawie oficjalnego poparcia przez prof. Rottermunda, Biblioteka Narodowa zgodziła się opracować wstępny katalog kolekcji montrealskiej. Praca została zlecona pani Agacie Pietrzak z Dzialu Zbiorów Specjalnych BN, która na podstawie fotografii  wykonanych przez pania  Joanne Rembosz i w oparciu o literaturę jej dostępną, miedzy czerwcem 1996 a marcem 1997, wykonała zadanie. 
W międzyczasie prof. Hanna Pappius miała okazję przeprowadzić bardzo ogólne rozmowy w biurze Pełnomocnika Rządu do Spraw  Zachowania Polskiego Dziedzictwa Kulturalnego za Granicą, Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Kultury i Sztuki, prof. Tadeusza Polaka, o możliwości wsparcia różnych projektów Biblioteki.  W listopadzie 1996, jako dyrektor biblioteki, otrzymała ona  prośbę od prof.  Tadeusza Polaka o nadesłanie propozycji finansowych, dotyczących ewentualnej pomocy Biura Pełnomocnika w zakresie planowanych działań Biblioteki. Złożone zostalo podanie o subwencję na wydanie książki pt. Grafika polska  - Estampes polonais - Polish Prints, 1918-1939  w zbiorach Biblioteki Polskiej w Montrealu. W listopadzie 1997 Konsul RP w Montrealu dr Dobromir Dziewulak wreczyl  Bibliotece czek  na Can.$ 9.500 (25,000 zł.) na ten cel. 
Nad całością pracy badawczo-redakcyjno-wydawniczej tego poważnego przedsięwzięcia czuwa Komitet Wydawniczy pod  przewodnictwem prof. Hanny M. Pappius, obecnie w skladzie: Regina Czapiewska, Alfred Hałasa, Zofia Kirste,   Andrzej H. Mrożewski i Stefan Władysiuk.  Redaktorem naczelnym został mianowany prof. Paweł Wyczyński. Graficzne opracowanie oraz wykonanie druku książki powierzono montrealskiemu wydawnictwu Carte Blanche. Przewidywane jest przygotowanie na wysokim naukowym i estetycznym poziomie trzyjęzycznej, polsko-francusko-angielskiej, książki prezentującej polską sztukę graficzną społeczeństwu kanadyjskiemu. Zawierać ona będzie ogólny artykuł o ważności okresu międzywojennego dla grafiki polskiej napisany przez eksperta w tej dziedzinie z kraju 
(magistra Krzysztofa Krużla, kustosza Gabinetu Rycin Biblioteki Polskiej Akademii Nauk w Krakowie), biogramy artystów których prace są w kolekcji, oraz opisy i reprodukcje stu siedemnastu rycin. Komitet Wydawniczy opracowuje zebrane materialy, oraz wszczał energiczną akcję składania podań do rządów federalnego i prowincjonalnego, oraz  polskich fundacji, o dodatkowe fundusze, które będą niezbędne do wydania książki na odpowiednim poziomie. 
Przewiduje sie, ze caly projekt będzie zrealizowany przed końcem 1998. 
 

Prof. Hanna M. Pappius jest vice-prezesem Instytutu, oraz dyrektorem Biblioteki Polskiej